Logo Historische Vereniging Vleuten De Meern Haarzuilens Leidsche Rijn

900 Jaar waterbeheer: Van Oude Rijn naar Leidse Rijn

Vanaf zaterdag 26 maart is de tentoonstelling "Stichtse Wateren, van Oude Rijn naar Leidse Rijn” over 900 jaar waterbeheer te zien in De Broederschapshuisjes in Vleuten. De tentoonstelling is gratis toegankelijk op de openingstijden van ons museum en voor groepen op...

Collectiebank: neem een kijkje in ons digitale archief

Vanaf heden is het weer mogelijk om rond te neuzen in ons rijke archief. Na wat technische problemen bij de lancering is de collectiebank weer in gebruik! Benieuwd hoe ons gebied er in de jaren ’60 uit zag? Weten welke beslissingen ooit zijn genomen over de inrichting...

De Broederschap geeft les in ons museum

De eigenaar van ons museum, de Broederschap van Onze Lieve Vrouwe, bestaat dit jaar 550 jaar. In die 550 jaar is er veel gebeurd in ons gebied. In het kader van hun 550-jarig jubileum is de Broederschap gestart met een lesprogramma voor in eerste instantie de Kees...

Succesvolle Open Monumenten Dag

Een kleine 100 mensen bezochten ons museum De Broederschapshuisjes op zaterdag 11 september. Ruim 50 mensen bleven in ons museum en bekeken de permanente tentoonstelling van schilderijen over markante plekken in onze regio en de speciale tentoonstelling over 40 jaar...

Bijzondere romeinse vondsten in Leidsche Rijn

Aan de Kuinderboslaan in Leidsche Rijn hebben archeologen zeldzame vondsten uit de Romeinse tijd ontdekt. Het gaat onder meer om een complete geschutspijl en twee sets paardentuig. De gemeente maakte de vondsten, die al in 2019 werden gedaan en de afgelopen twee jaar...

Terugblik op een geslaagd jubileumfestival op zondag 29 augustus

Afgelopen zondag vierden we ons 40-jarig jubileum. Een geweldig evenement, coronaproof met meer dan 300 bezoekers verdeeld over 4 lokaties: De Broederschapshuisjes, de Torenpleinkerk, De Schakel en een open feesttent op het grasveld tussen deze gebouwen. Iedereen was...

Jeugdactiviteiten Historische Vereniging

De Historische Vereniging werkt voor jeugd educatie projecten nauw samen met Museum Hoge Woerd. Jaarlijks zijn veel kinderen druk met het kennisnemen van de archeologie en de rijke historie van ons gebied. In september van dit jaar beginnen de clubs weer volop te...

Aftellen naar 2 juni 2022

Afgelopen week deden we mee aan het aftellen naar 2 juni 2022 in het kader van 900 jaar stadsrechten voor Utrecht en ons eigen 40-jarig jubileum. Het was geweldig leuk om mee te doen! Volgend jaar vieren we het feest ook graag mee. U kunt dan o.a. langs de historische...

550 jaar Broederschap

 

Dit boek beschrijft een bijzondere geschiedenis die een periode bestrijkt van 550 jaar.

Een geschiedenis van saamhorigheid, kameraadschap en verbroedering. Maar ook van strijd en bloedvergieten.

De Rooms Katholieke Broederschap van Vleuten werd in 1471 opgericht door edele mannenbroeders. Deze broederschap bestaat tot aan de dag van vandaag.

Dit is het meest complete boek dat ooit gemaakt is over haar geschiedenis en haar heden.

Auteur: Janjaap Luijt

Kosten € 17,50

“Waterhuishouding en verkeer in het Kromme Rijngebied” Lezing door Prof.em.dr. Guus Borger, donderdag 16 juni 2022

Op donderdag 16 juni 2022 verzorgt de Historische Vereniging weer een lezing in het kader van “900 jaar waterbeheer van Oude Rijn tot Leidsche Rijn”.

Spreker deze keer is Prof.em.dr. Guus Borger.

Het Kromme Rijngebied is onderdeel van het stroomgebied van de Rijn. Talloze malen heeft de hoofdstroom van dat systeem zich in de loop der eeuwen verlegd. Aanvankelijk waren die verleggingen een gevolg van natuurlijke processen. Tot kort vóór de Romeinse tijd werd al het water van de Boven-Rijn via de Kromme Rijn afgevoerd. Nadien begon rond Wijk bij Duurstede steeds meer water uit het Rijnsysteem weg te lekken. Eerst werd dat water via de Lek en de Hollandsche IJssel afgevoerd, maar vanaf de Midden-Romeinse tijd groeide de Lek uit tot de hoofdafvoer van het Rijnwater. De situering van Ultra Traiectum en Dorestat in dat veranderende Rijnsysteem vraagt om een nadere toelichting.

Naderhand heeft de mens het aangedurfd om die natuurlijke processen bij te sturen. Voor zover bekend was de eerste grote ingreep de aanleg van de dam bij Wijk. In 1122 kreeg Utrecht stadsrechten en kort daarna blijkt de bovenmond van de Kromme Rijn afgedamd te zijn. Doel van die afdamming was ongetwijfeld de verbetering van de afwatering van de lagere gronden in het Kromme Rijngebied. Door de aanleg van die dam verloor Utrecht echter haar vaarverbinding met het belangrijke Duits Rijnland (Keulen e.o.). De aanleg van de Vaartsche Rijn moest dat verlies compenseren. Toen kort na 1285 de bovenmond van de Hollandsche IJssel bij Hoppenesse werd afgedamd, moest het zuidelijke deel van de Vaartsche Rijn worden verlegd naar Vreeswijk.

Door de aanleg van de Vaartsche Rijn werd het stroomgebied van de Rijn in twee delen gesplitst. Het gebied ten oosten van die vaart behield de afwatering via de Vecht, maar de gebieden ten westen daarvan waren aangewezen op de Oude Rijn. Doordat de Rijnmond gaandeweg dichtslibde, werd de afwatering in westelijke richting steeds problematischer. Uiteindelijk konden die gebieden via de Haarlemmermeer en de sluizen bij Spaarndam op het IJ lozen. De landen ten oosten van de Meerndijk hadden die mogelijkheid echter niet. In 1385 kregen Jutphaas c.s. het recht om een watergang naar de Vecht bij Breukelen te graven. Dat leidde tot de aanleg van de ca. 16 km lange Heicop. Vanwege die lengte werd deze watergang ook wel aangeduid als de Lange Vliet. De resterende gebieden ten oosten van de Meerndijk kregen in 1413 toestemming tot het graven van de nog langere Bijleveld. Die watergang voerde het water af naar de Waver en vervolgens via de Amstel naar Amsterdam. Nog steeds ligt onder de Waag in Amsterdam de Bijleveldse sluis, die jaarlijks wordt geschouwd.

In de jaren 1960 heeft men de waterhuishouding van het westelijke deel van de provincie Utrecht ingrijpend veranderd. De Heicop en Bijleveld zijn toen gedeeltelijk gedempt en voor de rest teruggebracht tot kavelsloten. Het restant van de Bijleveld wordt tegenwoordig ook gebruikt om gebied rond Woerden en Gouda in tijden van droogte van zoetwater te kunnen voorzien. Daarmee heeft die oude watergang een nieuwe functie in het tegengaan van verdroging en verzilting, de centrale opgave voor de waterhuishouding in deze tijd.

De verdroging van ons land is een gevolg van de modernisering van de landbouw na de Tweede Wereldoorlog. In het kader van de ruilverkaveling zijn overal in ons land de polderpeilen verlaagd om wateroverlast tegen te gaan. In droge tijden kon het watertekort worden aangevuld door het inlaten van water. Een belangrijke functie was daarbij weggelegd voor het IJsselmeer, het grootste zoetwaterreservoir van ons land. Het IJsselmeer wordt via de Geldersche IJssel gevoed door het water van de Boven-Rijn, maar dat Rijnwater was ook in toenemende mate nodig om het opdringen van de verzilting via de Nieuwe Waterweg tegen te gaan.

Vanouds betrekt Rotterdam de grondstof voor de drinkwatervoorziening uit het oppervlaktewater. Doordat de Nieuwe Waterweg steeds verder werd uitgediept, drong het zoute zeewater echter landinwaarts op. In de eerste helft van de 20e eeuw had de stad zich daardoor al enkele keren gedwongen gezien om het innamepunt voor het drinkwater naar het oosten te verleggen. Alleen door steeds meer Rijnwater via de Merwede en Nieuwe Waterweg af te voeren, kon het opdringen van die zouttong worden tegengegaan. Versterkte afvoer via de Nieuwe Waterweg zou echter ten koste gaan van de zoetwaterreserve van het Ijsselmeer.

Dat dilemma veranderde toen de plannen voor de afsluiting van de zeegaten in de Zuidwestelijke Delta steeds concreter werden. Bij Rijkswaterstaat lag een plan ter tafel dat voorzag in de kanalisatie van de Neder-Rijn. Als bij Hagestein, Amerongen en Driel stuwen werden gebouwd, kon de toevoer van Rijnwater naar het IJsselmeer worden vergroot, zonder dat dit ten koste ging van de waterkwaliteit in West-Nederland. De stuw bij Driel zou de ‘hoofdkraan’ in het waterverdelingssysteem worden. Bij lage afvoeren kon die stuw worden gesloten en kon al het water van de Neder-Rijn worden gebruikt voor de voeding van het IJsselmeer en de bestrijding van de verzilting via de Nieuwe Waterweg. Dankzij de twee stroomafwaarts gebouwde stuwen kon de scheepvaart op de Neder-Rijn dan ongehinderd doorgang vinden.

In 1954 werd begonnen met de kanalisatie van de Neder-Rijn en in 1970 was de stuw bij Driel gereed. In 1971 konden de zeventien sluizen in de Haringvlietdam worden gesloten en begon het Haringvliet te verzoeten. Pas daarna kon er meer Rijnwater via de Nieuwe Waterweg worden afgevoerd. Dat was inmiddels hard nodig, want de verzilting drong steeds verder op. In januari 1963 kwam Rotterdam opeens zonder drinkwater te zitten en ook het water van de Hollandsche IJssel kwam steeds sterker onder invloed van het zoute water te staan. Rijnland was gewoon om in droge tijden bij Gouda water uit de IJssel in te laten. De capaciteit van die inlaat is max. 30 m3/sec, maar de opdringende verzilting maakte de beschikbaarheid van die zoetwaterbron steeds meer onzeker.

Om Rijnland in geval van grote droogte van water te kunnen voorzien, heeft het hoogheemraadschap van de Stichtse Rijnlanden in 1988 bij De Meern het gemaal De Aanvoerder gebouwd. Via de Leidsche Rijn kan dat gemaal Rijnland voorzien van zoet water, maar het vermogen daarvan is slechts 7 m3/sec. Daar staat tegenover dat het gemaal 24 uur per dag dienst kan doen. Tijdens de droge zomer van 2003 (Wilnis!) werd De Aanvoerder voor het eerst in gebruik genomen en toen heeft het gemaal Rijnland twee maanden lang permanent van water voorzien. Daarna heeft het tot mei 2011 geduurd voordat de inzet van De Aanvoerder opnieuw nodig was en de volgende keer was in juli 2018.

In de zomer van 2003 heeft men ook geprobeerd om het watertekort in Rijnland en Delfland te bestrijden met water uit het IJsselmeer. Dat experiment is minder gunstig verlopen, want daarvoor moest het scheepvaartverkeer via de wateren van Rijnland deels worden stilgelegd. Een ongewenst neveneffect was ook dat het verzilte water van het Noordzeekanaal toen de gelegenheid kreeg om via het Amsterdam-Rijnkanaal ver naar het zuiden op te dringen. In 2018 heeft men geprobeerd om de verzilting van het kanaal tegen te gaan door de aanleg van een ‘bellenscherm’, maar aan het effect van die proef is weinig ruchtbaarheid gegeven.

Recentelijk is bij IJmuiden een nieuwe zeesluis in gebruik genomen. Via de sterk vergrote schutkolk wordt daardoor bij elke schutting tweemaal zo veel zout water op het Noordzeekanaal gebracht. Opnieuw bestaan er plannen om de verzilting van het kanaal met behulp van een ‘bellenscherm’ terug te dringen. Het lijkt wat optimistisch om te denken dat de verzilting van West-Nederland daarmee afdoende bestreden kan worden.

Prof.em.dr. G.J. Borger is hoogleraar historische geografie aan de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit te Amsterdam. De invloed van het water op het land en de bewoonbaarheid daarvan heeft zijn bijzondere aandacht.

Locatie voor deze presentatie is: Buurtcentrum Hoge Weide, Laurierweg 104, 3541 RB Utrecht

Datum: donderdag 16 juni 2022, aanvang 20.00

Deelname € 2,50, leden Hist. Ver. gratis.

Tijdschrift HV maart 2022

 

 

 

 

 

 

 

Het tijdschrift van maart 2022 verschijnt op 31 maart 2022.

Het staat weer boordevol interessante artikelen waarvan wij er hier drie noemen;

Een bouwhistorische verkenning van rijksmonument Zandweg 114-115, De Meern

Het rijksmonument Zandweg 114-115 is een ‘dorps’-bepalend gezicht in De Meern. Tegenwoordig, d.w.z. vanaf 1-1-2017, is erin gevestigd het bekende en gewaardeerde Griekse Restaurant ‘100% Real Greek’, maar voordat het zover was werd een bouwhistorische verkenning uitgevoerd door de afdeling Erfgoed van de gemeente Utrecht. Dit gebeurde op 13 februari 2015. Er is toen ook onderzoek gedaan naar oude(re) afbeeldingen, kaartmateriaal en verbouwingstekeningen. Een eerdere verkenning van dit pand werd uitgevoerd in 2003 – dit in verband met een voorgenomen, en ook gerealiseerde, wijziging van de pui.

Lees verder in ons tijdschrift 1-2022.

DE VOORMALIGE GEMEENTE OUDENRIJN IN OUDE FOTO’S EN VERHALEN (2)

Bedrijvigheid in Oudenrijn aan de Utrechtse kant

De bevolking van Oudenrijn was grotendeels agrarisch. In de polders van Oudenrijn lagen grote boerderijen die voornamelijk melkveehouderijen waren. Er werd ook kaas gemaakt. Hierover meer in een later deel. Tegen Utrecht aan had de gemeente een totaal ander karakter. Langs het Merwedekanaal lagen een paar tuinderijen met kassen en plat glas en ook veel koude grond. De families Jongerius, De Rijk en Koot hadden hier een tuinderij. Vanwege de gunstige ligging aan het Merwedekanaal leverden deze kwekers hun groenten rechtstreeks aan de groentehandelaren in Amsterdam. In het begin was het vooral spinazie van de koude grond. Later stonden er ook warenhuizen met kasgroenten. De twee identieke woningen van de families Jongerius en De Rijk zijn aan de sloophamer ontsnapt. Het zijn nu Rijksmonumenten. Ze liggen vlakbij de Sowetobrug aan de Kanaalweg. Het huis van de familie Koot is wel verdwenen. Het land van de tuinderijen liep oorspronkelijk achter de bebouwing van de Rijksstraatweg (Leidseweg) om helemaal naar het landgoed Welgelegen.

Lees verder in ons tijdschrift 1-2022.

 

De Lancaster-crash in Haarzuilens

Ten westen van kasteel De Haar is in 1943 een Lancaster-bommenwerper neergestort. Over dit vliegtuig is in dit tijdschrift in 2008 een artikel gepubliceerd. De afgelopen 14 jaar is er meer bekend geworden over het neerstorten van deze bommenwerper en is er onderzoek verricht naar de restanten ervan. Dit artikel geeft een korte samenvatting van de eerdere publicatie en beschrijft de nieuwe informatie die de afgelopen jaren beschikbaar is gekomen.

Lees verder in ons tijdschrift 1-2022.

 

“The Roaring Fifties”, lezing door Ad van Liempt , 19 mei 2022

Op donderdag 19 mei 2022 verzorgen wij een lezing door Ad van Liempt naar aanleiding van zijn nieuwste boek : “The Roaring Fifties”.

Saai. Sloom. Duf. Om de jaren vijftig te beschrijven hebben we meestal genoeg aan woorden van één lettergreep. Maar dat beeld, vastgelegd in ons collectieve geheugen, is toe aan herziening. Steeds meer wordt duidelijk dat juist de jaren van wederopbouw allerlei belangrijke vernieuwingen met zich meebrachten, aangejaagd door visionaire, volhardende mensen met een vastomlijnd plan voor een betere toekomst.

In het meeslepende ‘De roaring fifties’ rekent Ad van Liempt aan de hand van elf pioniers van de jaren vijftig af met het beeld van een benauwd decennium waarin niets gebeurde. Zo zorgde minister Jo Cals met de Mammoetwet voor een radicale herinrichting van het onderwijs. Waterstaatkundige Johan van Veen had de plannen voor de Deltawerken in 1953 al klaarliggen, wat de doorslag gaf bij de snelle realisatie ervan. Psychologe Mary Noordanus zette zich met hart en ziel in voor een vrije ontwikkeling van het kind, in een tijd dat veel gezinnen nog autoritair werden geleid. In Indonesië werd Mieke Bouman de heldin van miljoenen Nederlanders door landgenoten juridisch bij te staan in Soekarno’s showprocessen. De Limburgse aannemer Egidius Joosten kreeg de KNVB op de knieën en dwong het betaalde voetbal af. En zangeres Pia Beck bracht de jazz onder de mensen en liet zien hoe je ook toen al een BN’er kon worden. Sommigen zijn vergeten, zoals Mieke Bouman, anderen zijn nog altijd geliefd, zoals dichter Remco Campert die in de betrekkelijke luwte zorgde voor een omwenteling in de Nederlandse literatuur, maar bij het grote publiek pas bekend werd door zijn columns en publieke optredens.

Het zijn stuk voor stuk fascinerende persoonlijkheden, aan wie we veel te danken hebben en die ieder op hun eigen terrein duidelijk maken dat de jaren vijftig oneindig veel opwindender waren dan de meeste mensen tot nu toe dachten.

Ad van Liempt (1949) is journalist, schrijver en mede-bedenker van het programma Andere Tijden. Hij promoveerde op de biografie van Gemmeker aan de Rijksuniversiteit Groningen en kreeg een eredoctoraat van de Universiteit van Amsterdam.

Locatie voor deze presentatie is de Schalm, Oranjelaan 10, De Meern

Datum: donderdag 19 mei 2022, aanvang 20.00

Daarnaast is de presentatie ook weer te volgen via ons YouTube-kanaal. Geef bij aanmelding aan of u de presentatie live wilt bijwonen of via YouTube. In beide gevallen tickets verkrijgbaar via onze webshop.

Deelname € 2,50, leden Hist. Ver. Gratis.

Tijdschrift HV december 2021

 

 

 

 

 

 

 

Het decemberummer is weer te koop in webshop en in de Broederschapshuisjes.

Arthur van der Leij neemt ons mee naar Vleuten in de jaren 60:

Vleuten in verandering

Kort geleden heb ik een interessant gesprek gehad met Adriaan van de Pol, 82 jaar en geboren in Haarzuilens.

Hij vertelde over zijn leven in de jaren zestig van de vorige eeuw in Vleuten. Het oude Vleuten was aan het verdwijnen. De oorspronkelijke woningen aan het Haarpad werden afgebroken. Tussen de Rijnbedding en de Den Hamstraat was een nieuwe woonwijk ontstaan. Het was de tijd, dat de gemeente het inwonertal van 10.000 bereikte. Dezelfde tijd, dat Vleuten overging van stadsgas op aardgas.

Als jong getrouwd stel hebben Adriaan en zijn echtgenote in 1963 de woning Schoolstraat 1 betrokken. Het pand wordt in de volksmond aangeduid als Broederschapshuisje. De Broederschapshuisjes vormen een rij van aaneengeschakelde woningen met de Dorpsstraat en Schoolstraat als postadres. Schoolstraat 1-3 en Dorpsstraat 3, 3a en 5 zijn in 1961 aangekocht door de gemeente. Alleen Dorpstraat nr. 1 is, voor zover bekend al zeker sinds 1624 in het bezit van de Broederschap van O.L. Vrouw van Vleuten.

Lees meer in het tijdschrift van december 2021.

Gemeentelijk archeoloog Nils Kerkhoven vertelt over de unieke vondst van wereldformaat in:

De ballistapijl van De Meern: een vondst met impact

Daar zit je dan, met je knieën op de originele oever van de Heldammer rivier. Even ga je terug in de tijd: het is ergens tussen 40 en 100 na Christus. Romeinen hebben het gebied aan de overzijde van de rivier onder controle. Je blik dwaalt af naar het gereconstrueerde Castellum aan de overkant. De rivier stroomt weer, er is reuring op de torens.

De opwinding brengt je blik echter snel weer terug op het zojuist gegraven gat onder je. Met grote verbazing laat je schep en metaaldetector vallen. Je snapt vrijwel direct wat er onder je voeten ligt. Het zal toch niet? Het lijkt te mooi om waar te zijn. Verder graven! Iemand een troffel!? Je roept je collega’s om te helpen, maar meer nog om de aanstaande en spectaculaire ontdekking te delen. Je stuitert. Het opgravingsteam stuitert. Het lijkt er namelijk steeds meer op dat het staat te gebeuren.

Lees verder in het tijdschrift van december 2021.

Onze voorzitter Gerda Oskam is in de historie gedoken van een andere wereldwijde virusuitbraak:

De strijd tegen de pokkenpandemie

Pandemieën zoals de huidige, die de wereld nog altijd grotendeels in zijn greep heeft, zijn geen nieuw verschijnsel. De discussie over vaccineren of niet is dat evenmin. Wij staan in een lange traditie, die ook in Vleuten, De Meern, Harmelen, het huidige Leidsche Rijn en de rest van Nederland speelde. De recente coronapandemie heeft wel gezorgd voor veel historisch onderzoek naar epidemieën in het verleden. Op de één of andere manier zijn er vóór de uitbraak van de coronapandemie veel minder studies verschenen over ziekten dan over bijvoorbeeld oorlogen. De strijd van mens tegen mens spreekt meer tot de verbeelding dan die van de mens tegen een onzichtbaar virus of bacterie. In recente artikelen en boeken komen tal van historische gebeurtenissen in een nieuw daglicht te staan.

Hoe het afliep met de pokken? Lees meer in het tijdschrift van 2021.

 

 

Tentoonstelling Stichtse Wateren: 900 jaar Waterbeheer geopend

door | 14 april 2022 | Nieuws

Op 25 maart werd de nieuwe tentoonstelling ‘Stichtse Wateren’ over 900 jaar georganiseerd waterbeheer geopend door de loco-dijkgraaf van het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, Els Otterman. Te zien zijn historische plattegronden van oude waterschappen in onze regio en een tochtje over de Leidse Rijn door de eeuwen heen.

De tentoonstelling in ons museum de Broederschapshuisjes is te bezoeken:

Maandag: 14:00 uur – 17:00 uur
Dinsdag: 14:00 uur – 17:00 uur
Donderdag: 14:00 uur – 17:00 uur
Eerste zaterdag van de maand:
Zaterdag 14:00 uur – 17:00 uur

 

Voor groepen tot ongeveer 8 personen zijn de Broederschapshuisjes ook buiten deze uren open. Neem daarvoor contact op met info@histvervdmh.nl

Voor kinderen is er een werktafel ingericht met allerlei leuke (water)spelletjes.

Uitreiking diploma's Graaf Junior