23 januari: Utrecht in de Eerste wereldoorlog; een lezing door Jos van Raan

Op woensdag 23 januari 2019 organiseert de Historische Vereniging een lezing door Jos van Raan over de Eerste Wereldoorlog en de invloed hiervan op de regio Utrecht.

 11 november 2018, was het exact honderd jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog is beëindigd. Hoewel Nederland neutraal was in die tijd, waren

Utrecht in de Eerste Wereldoorlog
Utrecht in de Eerste Wereldoorlog

ook Nederlandse soldaten bij de oorlog betrokken. O.a. Museum Huis Doorn heeft veel van die verhalen bewaard. Huis Doorn dankt zijn bekendheid vooral aan de Duitse ex-keizer Wilhelm II, die na de Duitse nederlaag in de Eerste Wereldoorlog naar het neutrale Nederland vluchtte en Huis Doorn in 1919 kocht. In het museum zijn tegenwoordig veel tentoonstellingen te zien over die tijd. In Nederland wordt niet veel aandacht besteed aan de Eerste Wereldoorlog, zeker niet in vergelijking met de Tweede Wereldoorlog terwijl toch echt wel Nederlandse militairen bij betrokken waren.

Nederland was neutraal, maar het Nederlandse leger was wel vier jaar lang bewapend; paraat om die neutraliteit te verdedigen. De soldaten hadden geen vijand, dus ze verveelden zich.

Ook vluchtten veel van onze Zuiderburen naar Nederland. België, ook neutraal in die tijd maar door het zogeheten Von Schlieffenplan volledig overlopen door de Duitsers, kende zo’n miljoen vluchtelingen. Veel van hen zochten hun heil in de regio Utrecht. Maar er zijn meer verhalen te vertellen waarin de Eerste Wereldoorlog aan Utrecht wordt gelinkt. Zo is de Utrechtse Jaarbeurs door de Eerste Wereldoorlog ontstaan. “Nederland was en is een handelsland, maar door de oorlog was internationale handel niet meer mogelijk. Daarom moest veel in Nederland zelf geproduceerd worden. Er was een centrale plek in Nederland nodig voor die handelscontacten. Dat is uiteindelijk Utrecht geworden en daar is de Utrechtse Jaarbeurs uit voortgekomen.

J.M. ( Jos) van Raan is bestuurslid van de Stichting Studiecentrum Eerste Wereldoorlog (SSEW) en lid van de Western Front Association (WFA).

Jos van Raan
Jos van Raan

Voor de gemeente Ede schreef hij Het Oude stort ineen, de tijden kenteren, Ede in de jaren van de Grote Oorlog (Historische Cahiers, 2014). Hij recenseert boeken over geschiedenis en is bestuurslid van museum De Casteelse Poort in Wageningen, waar hij in 2014 de tentoonstelling over de Eerste Wereldoorlog en Wageningen heeft opgezet. Zijn studie had betrekking op de Nederlandse taal- en letterkunde. Jos is tevens medesamensteller en redactielid van de boeken Gelderland / Utrecht en de Eerste Wereldoorlog.(uitgaven Aspekt)

Locatie: De Schakel te schoolstraat 11 in Vleuten.

Aanvang lezing: 20:00 uur. Zaal open vanaf 19:30 uur. Kosten €5,- per persoon, leden HV €2,50 korting

Graag vooraf opgeven via activiteiten@histvervdmh.nl

 

 

 

5 februari: Scheepvaart langs de Romeinse Rijn; een lezing door Diana de Wild

Op dinsdag 5 februari 2019 organiseert de Historische Vereniging een lezing door Diana de Wild over de scheepvaart langs de Romeinse Rijn.

In 1974 kwam er voor het eerst een Romeins schip aan het licht in Zwammerdam. Sindsdien zijn er meer dan tien schepen gevonden, behalve bij Zwammerdam ook bij Woerden en De Meern (Vinexlocatie Vleuten/De Meern ten westen van Utrecht). Het zijn verschillende soorten schepen: van boomstamkano’s tot lange platbodems. De schepen zijn in de oudheid gezonken en op de bodem van een rivierbedding terechtgekomen. Toen de rivier zijn loop verlegde, bleven de schepen in de vochtige grond achter, zodat het hout goed bewaard bleef. Een aantal schepen is met opzet afgezonken om als oeverversterking te dienen (de vrachtschepen van Zwammerdam), anderen zijn per ongeluk op de bodem van de rivier terechtgekomen.

Het schip van de Meern is in 1997 ontdekt en in 2003 gelicht en vervolgens op een dieplader met speciaal transport naar het RCE (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) in Lelystad gebracht. Daar is het geconserveerd. In maart 2015 is het teruggebracht naar Utrecht. De Meern 1 was bijna 25 meter lang en 2, 7 meter breed. Op het schip was de kajuit met het bed van de schipper nog aanwezig. Het schip is niet met opzet afgezonken, maar heeft een ongeluk gehad. Kostbaar gereedschap, zoals een zaag en een blokschaaf, was in de kajuit achtergebleven. De vondsten van het schip zullen ook in het museum te zien zijn. Met behulp van dendrochronologie was het mogelijk om het hout van het schip te dateren in 148 n.Chr. plus of min 6 jaar. Deze lezing gaat in op de achtergrond van de Romeinse schepen in Nederland: wat was hun functie? Waar zijn ze gemaakt?

Diana de Wild kreeg al als kind interesse in oudheid. Na het gymnasium ging ze archeologie studeren aan de universiteit in Leiden alwaar ze in 1994 afstudeerde als klassiek archeoloog met specialisme Griekenland. Tevens volgde ze ook diverse studies over Egyptische archeologie. Sinds 1990 geeft ze cursussen en lezingen aan volksuniversiteiten over onderwerpen uit de oudheid. En sinds 2007 combineert ze lesgeven binnen het onderwijs met onderzoek en lezingen over archeologie

De locatie voor deze lezing is nog niet bekend, deze zal later worden gecommuniceerd. .

Aanvang lezing: 20:00. Zaal open: 19:30 uur. Kosten €5,- per persoon. Leden HV €2,50 korting

Graag vooraf opgeven activiteiten@histvervdmh.nl

 

 

 

22 november: ‘Woeste wijven en wijze wieven’; Utrechtse vrouwen, een geschiedenis.

Op donderdag 22 november organiseert de Historische Vereniging een lezing door Wendy de Keyzer over de rol van vrouwen in de verschillende opstanden.

Wendy de Keyzer
Wendy de Keyzer

Geschiedenis vertelt vaak het verhaal van grote mannen, koningen en krijgers. Toch is ongeveer de helft van de bevolking vrouw, welk stempel hebben vrouwen op de geschiedenis in Utrecht gedrukt? Met name vanaf de jaren zestig kwam er meer aandacht voor gender- en vrouwengeschiedenis. Deze lezing werpt op humoristische wijze licht op het leven van Utrechtse vrouwen, vanaf de Middeleeuwen tot nu, die soms dwars tegen de conventies in vorm gaven aan de maatschappij waarin zij leefden. Daar was soms veel moed voor nodig. Het waren doorgaans dan ook bijzonder ‘woeste wijven of wijze wieven’.

Trijn van Leemput nam als eerste de pikhouweel ter hand om de beruchte dwangburcht Vredenburg te slopen. Belle van Zuylen vroeg op een bal een heer ten dans en liet zich ontvallen dat zij geen talent had voor ondergeschiktheid. In ‘Kindjeshaven’ werd het leven van meer dan honderd joodse kinderen gered van het nazi-geweld dankzij Trui van lier en Jet Berdenis van Berlekom. Deze en nog meer Utrechtse vrouwen passeren de revue.

Wendy de Keyzer is historica en werkt al meer dan tien jaar als stadgids in Utrecht. Daarnaast verzorgd zij geregeld lezingen voor diverse organisaties, instellingen en particulieren. Ze is verder eigenaar van ‘Wendy’s Wandelingen’.  Haar passie ligt in het tot leven brengen van persoonlijke verhalen die verborgen liggen achter gevels, hofjes en façades.

De lezing zal plaats vinden in De Schalm : Oranjelaan 10 in De Meern.

Aanvang: 20:00 uur. Zaal open: 19:00 uur. Kosten €5,- p.p. Leden HV € 2,50- korting.

Graag vooraf opgeven via activiteiten@histvervdmh.nl

Informatie: Wim de Vrankrijker.

 

11 december: Kastelen rondom Utrecht, een lezing door Kees Rasch

Op dinsdag 11 december zal een lezing worden gehouden over de historie van de vele kastelen in onze regio. In tegenstelling tot eerdere berichtgeving zal deze lezing verzorgd worden door Kees Rasch, dit omdat Fred Vogelzang onverwachts verhinderd is.

kasteel Nijeveld
kasteel Nijeveld

In Nederland hebben ooit zo’n 2500 kastelen gestaan, waarvan 80% is verdwenen. In de provincies Utrecht en Gelderland zijn de meeste van deze monumentale gebouwcomplexen nog bewaard gebleven, maar ook hier heeft veel de tand des tijds niet doorstaan. In het gebied van Vleuten, De Meern, Haarzuilens en de directe regio daaromheen zijn nog diverse kastelen te bewonderen, met als beroemdste waarschijnlijk De Haar. Andere kastelen zijn bijna niet meer als zodanig herkenbaar, omdat ze in de zeventiende eeuw zijn omgevormd tot buitenplaats.

In deze lezing wordt een historisch overzicht gegeven van de bewogen geschiedenis van kastelen en buitenplaatsen in Nederland, gelardeerd met veel voorbeelden uit de regio Vleuten-De Meern. Thema’s die aan de orde komen zijn functie en uiterlijk, bewoners en eigenaren, interieur en tuinen en parken en het moderne gebruik van kastelen en buitenplaatsen.

De locatie van deze lezing is buurtcentrum de Weide Wereld, Teunisbloemlaan 48 te Vleuten (Vleuterweide)

Aanvang: 20:00 uur. Zaal open: 19:30 uur. Kosten €5,00 per persoon. Leden HV: €2,50

Graag vooraf opgeven activiteiten@histvervdmh.nl

4 november: Leer de Historie van Hoge Weide kennen

Zondag 4 november organiseert de Historische Vereniging in de historische Boerderij de Hoef een middag waarin we de bewoners van de wijk Hoge Weide mee nemen in de geschiedenis van hun wijk.

Ontmoet op deze middag in de Hoge Weide niet alleen je buurtgenoten, maar leer ook over de vroegere bewoners en hun verhalen uit deze wijk, want al eeuwen wordt hier gewoond en geleefd. Leer deze dag o.a. over herkenningspunten van de oude loop van de Rijn, wat er aan archeologie onder Park Groot Zandveld verborgen ligt en de vroegere tuinbouwgebieden, waarvan we de schoorstenen nog zien, die hier lagen rond de veiling.

Er worden deze dag een groot aantal leuke activiteiten georganiseerd:

Bezoekers Van Vinex tot Vicus in Terwijde
Bezoekers van Van Vinex tot Vicus in Terwijde
  • Rondrit door de wijk met een huifkar onder begeleiding van een gids
  • Kokkerellen en proeven van gerechten zoals ze die vroeger nuttigden
  • Een kinderquiz met leuke prijzen
  • Kinderactiviteiten met spelletjes uit de middeleeuwen
  • Presentaties over het ontstaan van de wijk, vanaf het stenen tijdperk tot nu.
  • Presentaties over de gevonden opgravingen in en rond Hoge Weide.

Kortom veel activiteiten voor de hele familie !

De locatie van deze activiteit is: Boerderij de Hoef, Hogeweide 6, 3541 BC Utrecht

Aanrijden via Saffraanweg

Tijdstip:  Zondag 4 november 2018, tussen 12.30 en 16.30,

Vrije inloop en bezoek is geheel gratis !

14 november: De Limes in het Leidsche Rijn gebied; update van de laatste vondsten en bevindingen

Gemeente-archeoloog Erik Graafstal zal 14 november een lezing geven voor de AWN; de vereniging voor vrijwilligers in de archeologie.

Erik Graafstal
Erik Graafstal

Vanaf ongeveer 50 na Chr. liep de noordgrens van het Romeinse Rijk langs de toenmalige Rijn. De zogenaamde Romeinse Limes (grens pad) liep van Katwijk via Utrecht naar het Duitse Xanten. Langs deze grensweg stonden verdedigingswerken zoals forten en wachttorens. In Leidsche Rijn werden in 1997 in de wijk Veldhuizen de eerste resten van deze Limes ontdekt. Dit was het begin van veel interessante archeologische ontdekkingen in dit gebied.

De stadsarcheoloog van Utrecht, Erik Graafstal vertelt deze avond over de laatste archeologische ontdekkingen en bevindingen wat betreft de Limes in het Leidsche Rijn gebied. De Romeinse Limes is het grootste archeologische monument van Nederland en hopelijk wordt zij in 2021 UNESCO Werelderfgoed.

Locatie: Kapittelzaal van de Pieterskerk in Utrecht (Pieterskerkhof 5; 3512 JR Utrecht).
Aanvang 20:00 uur. Entree: € 3,- voor niet-leden / gratis voor leden van de AWN.

13 en 14 oktober: Nationale Archeologiedagen

Zaterdag 13 en zondag 14 oktober staat Museum Hoge Woerd in het teken van de Nationale Archeologiedagen.

Nationale archeologiedagenZa 13 oktober van 13.00u – 17.00u

Trek je laarzen aan en graaf mee naar nieuwe schatten, doe mee met een leuke kinderactiviteit van Prae, kom naar de Romeinse beautysalon,  wandel door het Romeinse kampement bij de wachttoren, luister naar de lezing van stadsarcheoloog Erik Graafstal over de opgraving onder het castellum, ga mee met een rondleiding, maak een archeologisch sieraad of bekijk het archeologische werk in de ArcheoHotspot.
Zo 14 oktober van 13.00u – 17.00u
Bekijk de familievoorstelling over de Bataafse Opstand van theater Stuiter, luister naar de talkshow georganiseerd door 20 jaar Leidsche Rijn i.s.m. de Historische Vereniging of volg een workshop metaaldetectie. Graaf in de graafbakken naar echte schatten en wandel door het Romeinse kampement bij de wachttoren. Ga mee met een rondleiding, maak een archeologisch sieraad of bekijk het archeologische werk in de ArcheoHotspot.

Dinsdag 11 september: ‘Utrechtse Tegels van 1600 tot 1900’ een lezing door Peter Sprangers

Op dinsdag 11 september 2018 organiseert de Historische Vereniging een lezing door Peter Sprangers over Tegeltableaus, met daarbij de mogelijkheid om ook uw tegels te laten beoordelen.

Peter Sprangers
Peter Sprangers

Op 16 november 1616 begon ene Jan Overmeer met een werkplaats in handgeschilderde wandtegels, borden e.d. op het bolwerk achter St. Marie (ter hoogte van het gebouw De Inktpot van destijds de NS). Vervolgens werden bijna 400 jaar wandtegels geproduceerd, geschat op enige tientallen miljoenen. Omstreeks 1760 kwam er ook vraag naar tegeltableaus. De verspreiding van wandtegels was wereldwijd. Enige tienduizenden zijn bijvoorbeeld te zien in het Menschikovpaleis te Petersburg, en ook grote aantallen in Poolse paleizen als Lazienki en Nieborow. De haarden van een aanzienlijk deel van de koloniale huizen langs de Hudson tussen New York en Albany werden voorzien van Utrechtse Bijbeltegels.

Lokaal zijn in het Wapen van Haarzuilen en in slot Zuylen diverse tegeltableaus te bewonderen (1800-1860) afkomstig van hofsteden uit de omgeving want ook in Vleuten/ De Meern waren vele boerderijen voorzien van enige tableaus met een koe/paard, hond/kat of bijbelse voorstelling in een verder betegelde schouw met centraal een roetbaan net schildpad- of gevlamde tegels.

Zeer recent maakte het Rijksmuseum bekend dat de Utrechtse vette klei in een unieke mix gemengd werd met magere kalkrijke klei uit de buurt van de Franse grens. De productie in Utrecht eindigde in 1994 toen Westraven werd overgenomen door de Porceleyne Fles. Toen Westraven nog Gebr. Ravesteijn heette exporteerde dit bedrijf grote aantallen ornamenttegels naar Rio de Janeiro als gevelbekleding en een diversiteit aan tegels met handgeschilderde figuratie naar Engeland.

Utrechtse Tegels
Utrechtse Tegels

Een unieke kans om kennis te nemen van deze rijk geïllustreerde historie wordt u aangeboden door Peter Sprangers, auteur van het boek “Utrechtse Tegels” in een lezing met powerpoint.

Tip: heeft u nog oude tegels op zolder om te laten beoordelen of een redelijk scherpe foto van het interieur van bijv. een lokale boerderij waarop de schouw te zien is dan krijgt u vanaf een uur vooraf aan de presentatie de gelegenheid hier het fijne van te weten.

Locatie: de Brouwerij, Odenveldlaan 2 te Vleuten. Aanvang lezing: 20:00 uur.

Zaal open voor beoordeling tegels vanaf 19.00 uur.

Kosten €5,- per persoon, leden HV €2,50- korting

Graag vooraf opgeven activiteiten@histvervdmh.nl

Zaterdag 8 september: Open Monumentendag 2018

Dit jaar staat Open Monumentendag in het teken van Europa. In de stad Utrecht en in Leidsche Rijn zullen tal van gebouwen open zijn voor het publiek. Aan onze kant van het Amsterdam-Rijn kanaal zijn dit:

  • De Broederschapshuisjes op Dorpsstraat 1 te Vleuten.
  • De Torenpleinkerk op het Torenplein in Vleuten.
  • Boerderij De Hoef op Hoge Weide 6 in Leidsche Rijn
  • Castellum Hoge Woerd op het Hoge Woerd plein 1 in De Meern

Museum Hoge Woerd organiseert tijdens Open Monumentendag drie bijzondere rondleidingen kris kras door de collectie en over het terrein.

 

Fietsen langs forten – bezoek ze alle acht!
In 1815 werd een begin gemaakt met de aanleg van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, een gebied van 85 kilometer lang tussen Muiden en de Biesbosch dat tot kniehoogte onder water gezet kon worden: te ondiep voor vaartuigen, maar diep genoeg om paarden en kanonnen in de modder te laten smoren. Delen die niet onder water lagen werden bewaakt door forten.
Rondom onze stad ligt de Stelling van Utrecht met speciaal voor de Waterlinie gegraven kanalen, sluizen en zestien forten. De forten liggen in twee halve cirkels ten noorden, oosten en zuidoosten van de stad. De eerste groep werd rond 1820 gebouwd, dichtbij de bebouwing van de toenmalige stad. Toen de kracht van het geschut fors toenam en de vijand over de forten heen de stad kon beschieten, werd een tweede ring van forten aangelegd op grotere afstand.
Liefst acht forten zullen op zaterdag 8 september te bezoeken zijn, zo veel zijn er nog niet eerder tegelijk open geweest op Open Monumentendag. Als u wilt kunt u ze alle acht bezoeken; langs de forten is een fietsroute uitgezet die begint bij Fort De Klop in noord en eindigt bij Lunet IV in zuid. Onderweg kunt u afstappen bij de forten De Gagel, Blauwkapel, De Bilt, Hoofddijk, Vossegat en Lunet I. Met een aanloop vanaf het Domplein bedraagt de lengte van de route 23 kilometer.