Archeologisch onderzoek Erfgoed aan de Rijksstraatweg

Geen urnen maar muizenpotten.

Werkzaamheden opgraving
Werkzaamheden opgraving

Van 25 september tot 17 oktober 2017 heeft Erfgoed van de gemeente Utrecht langs de Rijksstraatweg archeologisch onderzoek uitgevoerd. Op het perceel, gelegen tussen huisnummer 17 en 18 en vlakbij de Metaal Kathedraal, is de bouw van een gemaal gepland. Omdat de bodem door de bouw van het ondergrondse gemaal en de aanleg van een brede waterpartij verstoord zal worden, is het bodemarchief door archeologen in kaart gebracht. Dat op deze plek archeologische sporen te verwachten waren, bleek al in 2010, toen door de gemeente Utrecht een vooronderzoek is uitgevoerd. Daaruit bleek dat er op het perceel bewoning is geweest vanaf de late middeleeuwen, dus ergens tussen 1000 en 1500 na Christus. Daarnaast werden ook twee crematiegraven uit de Romeinse tijd aangetroffen, die gedateerd konden worden in de tweede eeuw na Chr. Een van deze graven was compleet en bestond uit crematieresten en bijgaven, zoals een bronzen munt en een kruikje. Het andere graf was door later graafwerk helaas verstoord. Vol verwachting begon het team archeologen aan de opgraving. Zouden er nog meer graven te vinden zijn?

Romeins grafveld
Geheel tegen de verwachtingen in, werd helaas geen spoor teruggevonden van het Romeinse grafveld. Aangezien er in 2010 toch onmiskenbaar een crematiegraf is aangetroffen, moet hier in het verleden iets bijzonders zijn gebeurd. Uit andere onderzoeken in het Nederlandse rivierengebied is namelijk bekend dat grafvelden uit deze periode vaak uit veel meer graven bestaan dan de twee uit Rijnvliet. Als het ontbreken van meer graven te maken heeft met het feit dat de middeleeuwse bewoning nagenoeg direct op het Romeinse grafveld plaatsvond, dan is het wel opvallend dat er vrijwel geen losse Romeinse vondsten zijn gedaan die uit de graven afkomstig zouden kunnen zijn. Maar waarom zijn hier dan slechts twee mensen begraven toen?

Muizenpot
Muizenpot

Middeleeuwse bewoning
Van latere bewoners zijn gelukkig wel veel duidelijke sporen teruggevonden. In de middeleeuwen lag binnen het onderzochte gebied waarschijnlijk het achtererf van een boerderij. Van dit erf zijn verschillende greppels en kuilen aangetroffen. De greppels dienden om het erf droog te houden, maar ook als erfafscheiding. In een deel van het onderzoeksgebied zijn sporen gevonden die er op wijzen dat er landbouwgewassen, zoals graan waren opgeslagen. Naast paalkuilen van hooibergen zijn er maar liefst vijf zogenaamde muizenpotten gevonden.

Die potten werden in de buurt van opgeslagen gewassen in de grond gegraven. Door de muizen op te jagen, vielen ze in de pot met water waarin ze vervolgens verdronken. Dat dit soort muizenvallen goed hebben gewerkt, blijkt wel als de inhoud ervan wordt gezeefd en er de skeletten van soms wel tientallen muizen worden gevonden.
De meeste greppels bleven in gebruik tot in de nieuwe tijd. Van de bewoning uit deze periode zijn niet alleen greppels maar ook een aantal

Waterput
Waterput

bakstenen funderingen en een opmerkelijke waterput gevonden, waarvan de kern bestond uit gestapelde bakstenen. Wat deze put bijzonder maakte, is dat op het diepste deel rond de stenen een opvallend grote ton was aangebracht van maar liefst 1,60 meter in diameter en 1,42 meter hoog .

Tijdens de bouw van de waterput moet de ton als eerste zijn ingegraven, om zo een gat open te houden voor het stapelen van de bakstenen. Deze constructiewijze werd vaker toegepast, maar niet vaak met zo’n grote ton!

Het onderzoek gaat nu binnen verder. Aan de hand van de informatie uit het veld en de vondsten die zijn verzameld, kan weer een verhaal van een klein stukje Leidsche Rijn worden geschreven. Dit verhaal zal verschijnen als basisrapportage van Erfgoed van de gemeente Utrecht.

Om meer te lezen over muizenpotten zie: Kamp, J.S., van der, ‘Utrechtse muizenissen. Ongediertebestrijding op het middeleeuwse boerenerf in Leidsche Rijn’, Westerheem 5, Oktober 2010, pag. 229-242.

© Herre Wynia

Dinsdag 12 dec: “Vroeg middeleeuws nieuws uit Regio Utrecht”, een lezing door prof. dr. Marco Mostert

Op dinsdag 12 december organiseert de Historische Vereniging Vleuten, de Meern, Haarzuilens & Leidsche Rijn een lezing met Prof. Dr. Marco Mostert over de ontwikkelingen in de vroege middeleeuwen in de regio Utrecht. Professor Mosterd heeft diverse boeken gepubliceerd over de ontwikkelingen van Nederland in de periode van de vroege middeleeuwen.

We wisten altijd al vrij veel over de tijd die volgde op het vertrek van de Romeinen. In Dorestad, bij Wijk bij Duurstede, ontstond er een handelsnederzetting, als een spin in een netwerk dat zich uitstrekte van de Oostzee tot Engeland en van Scandinavië tot het Rijngebied. Over dit handelsnetwerk weten we vooral veel uit de opgravingen die in Dorestad hebben plaatsgevonden. Maar de plaats komt ook in veel geschreven bronnen voor. En in Utrecht kwam Willibrord, een geestelijke uit Engeland, aan wal, die aan het eind van de zevende eeuw het christendom definitief naar de noordelijke Nederlanden bracht. Over hem en zijn opvolgers hebben we veel geschreven teksten, en over de plaats waar ze zich vestigden, het Utrechtse Domplein, weten we ook het nodige uit opgravingen. Die verhalen zijn bekend. Maar er is ook nieuws te melden, bijvoorbeeld over de vraag, waarom Willibrord zich nu juist in Utrecht vestigde. De recente grootschalige opgravingen aan de oevers van de Rijn ten westen van Utrecht kunnen daarover vertellen. En wie weet komt er de komende jaren nog meer tevoorschijn.

Prof. dr. Mostert
Prof. dr. Mostert

Professor Marco Mostert is hoogleraar Middeleeuwse Geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Hij doet onderzoek naar de middeleeuwse schriftcultuur, maar houdt zich ook bezig met de vroegmiddeleeuwse geschiedenis van de noordelijke Nederlanden.

Locatie: Buurtcentrum De Pijler; Bovenpolder 80 , Utrecht (Veldhuizen). Aanvang: 20:00. Zaal open: 19.30 uur.

Kosten €5,- per persoon, leden HV €2,50 korting. Aanmelden bij Wim de Vrankrijker via: activiteiten@histvervdmh.nl

Zondag 3 december: “Gevonden voorwerpen”, een lezing door stadsarcheoloog Herre Wynia

Op zondag 3 december zal stadsarcheoloog Herre Wynia een lezing geven i.k.v. de serie Het Geheugen van Metaal Kathedraal. Dit naar aanleiding van de archeologische opgravingen die rond de Metaal Kathedraal hebben plaats gevonden.

Herre Wynia
Herre Wynia

Herre zal vertellen over de vele vondsten in de omgeving Leidsche Rijn, over de zonnewende, de cultusplaats van rond het jaar 0, de Duitse bommenwerper en nog heel veel meer. Ervaar de plaatselijke geschiedenis op deze historische plek en laat je verwonderen door de mirakels van de tijd.

Aanvang: 14:30 uur. Locatie: Metaal kathedraal; Rijksstraatweg 20 in De Meern.
De toegang is gratis maar aanmelden is wel gewenst. Dit kan via: https://goo.gl/forms/IGojeH0zQYXxKqR13

WINTER BIO MARKT
De lezing van Herre valt samen met de Winter Bio Markt. Het Geheugen van Metaal Kathedraal zal ook een eigen stand hebben tijdens de markt. Voor €2,50 kun je mee lopen met een historische rondleiding op het landgoed van Metaal Kathedraal.

Vacature penningmeester

In het bestuur van onze vereniging is een vacature voor de functie van penningmeester ontstaan. Dries Klooster heeft besloten te stoppen als penningmeester onder meer vanwege het feit dat mantelzorg hem teveel tijd kost. Het bestuur bedankt Dries voor zijn inzet op een nader te bepalen moment.
Het functieprofiel voor een nieuwe penningmeester zal op korte termijn hier geplaatst worden.
Voor informatie over de functie kunt u terecht bij de vice voorzitter en waarnemend penningmeester, Harry van der Meer.
Deze is telefonisch te bereiken op 06-2157.2308 of per mail penningmeester@histvervdmh.nl.

24 december: Warm je op voor de kerst op Castellum Hoge Woerd

Kerststal CHW
Kerststal CHW

Kom op kerstavond naar Castellum Hoge Woerd om je op te warmen voor kerst! Beleef het historische kerstverhaal bij de levende kerststal en dompel je onder in de sfeer van de diverse zangkoren. Verwarm je handen bij het vuur terwijl de kinderen broodjes bakken of luister naar een prachtig verhaal van één van de verhalenvertellers.

U bent welkom van 16.00 tot 20.00 uur. De levende kerststal is aanwezig van 17.00 tot 19.00 uur.

Stem voor de naam van het nieuwe dorpsplein van De Meern

Hoe gaat het nieuwe plein in De Meern heten? De commissie Straatnaamgeving heeft 3 namen goedgekeurd. De bewoners van De Meern

plein bij Marekerk
plein bij Marekerk

en omgeving kunnen nu hun stem uitbrengen op de naam die zij het beste bij het plein vinden passen.

De Historische Vereniging ondersteunt de historische naam ‘Antoniplein’, zoals de middeleeuwse kapel heette die op deze plek stond. Met de naam ‘Antoniplein’ krijgt het centrum van De Meern een plein met een echt historische naam. Stem ook op de naam ‘Antoniplein’ voor het nieuwe plein bij de Marekerk! Stem hier.

 

Oude tekening De Meern
Oude tekening De Meern

 

 

Zondag 19 november: “Het geheugen van Metaal Kathedraal” een lezing door Ton van Schaik

Zondag 19 november vindt de eerste bijeenkomst plaats in het kader van de reeks “Het Geheugen van Metaal Kathedraal”.

Wat weet u van de plek waar nu de Metaal Kathedraal is? Heeft u foto’s? Verhalen? Van toen het een kerk was? Of zijspanfabriek?

Historicus Ton van Schaik start de ochtend met een lezing en daarna zal de dialoog aangegaan worden met de zaal om verhalen op te halen. De komende jaren zal de Metaal Kathedraal de verhalen uit het collectieve geheugen ophalen van de aloude gebruikers van het pand en terrein, en zullen de oude rituelen en gewoontes terug worden gebracht in het dagelijks reilen en zeilen van de Metaal Kathedraal.

Antonius Hendrikus Maria (Ton) van Schaik (de Meern, 1 januari 1941) is een Nederlands historicus en publicist. Hij schreef een groot aantal studies over de geschiedenis van het Nederlandse Katholicisme. Zijn proefschrift behandelde de scheuring in de Nederlandse Katholieke Kerk in de 18e eeuw, die leidde tot het ontstaan van de Oudkatholieke Kerk. Hierna publiceerde hij een aantal geschiedenissen van parochies, kloosters en katholieke organisaties, zoals de Katholieke Raad voor Israel. Vanaf december 2017 is Van Schaik ook de vaste columnist van het tijdschrift van de Historische Vereniging.

Ton van Schaik is een buurtbewoner van de Metaal Kathedraal en kent de geschiedenis van het gebouw van binnen en van buiten. Hij is gevraagd meer onderzoek te doen naar de geschiedenis van de omgeving van de Metaal Kathedraal. In samenwerking met de Historische Vereniging zal de Metaal Kathedraal de komende periode onderzoek doen en zal zij dit delen.

De lezing vangt aan om 11:00 uur. De locatie is: Rijksstraatweg 20 in De Meern.

De toegang is gratis.  Gelieve u wel aan te melden via https://www.eventbrite.com/e/tickets-het-geheugen-van-metaal-kathedraal-haal-breng-39767011201?aff=haalenbreng

We hebben de vergunning om te verbouwen!

De Historische Vereniging Vleuten, De Meern, Haarzuilens en Leidsche Rijn zetelt bijna sinds haar oprichting met haar verenigingsgebouw en documentatiecentrum te Dorpsstraat 1, in twee van de huizen die deel uitmaken van de Broederschapshuisjes en die eigendom zijn van de Broederschap van O.L. Vrouw.

Nadat in 2016 al de linkerzolder van ons documentatiecentrum opnieuw was ingericht is het bestuur van onze vereniging in gesprek gegaan met het bestuur van De Broederschap over een herinrichting van het gebouw die het prettiger en efficiënter in het gebruik gaan maken. In de afgelopen 1,5 jaar heeft het bestuur van de Historische Vereniging intensief overlegd met de Broederschap en de gemeente over die plannen. Eind oktober was dan eindelijk de kogel door de kerk en kregen de Broederschap en de Historische Vereniging toestemming om hun plannen ten uitvoer te brengen.

Verbouwing Broederschapshuisjes
Verbouwing Broederschapshuisjes

Om u een impressie te geven van wat de grootste veranderingen worden ziet u rechts het plaatje van architectenbureau Corpa.

Nabij de voordeur komt er in de nieuwe situatie een nieuwe trap omhoog. De bovenverdieping, waar we tot op heden geen gebruik van konden maken wordt hiermee ontsloten. Op deze wijze krijgt de vereniging een expositieruimte. In de huidige situatie ontbreekt de ruimte hiervoor waardoor delen van onze collectie in depot liggen. Voordeel is dat de ruimte die we nu als kantoorgedeelte en bibliotheek in gebruik hebben eveneens vergroot wordt doordat de huidige trap komt te vervallen.

Hiernaast zal het gebouw ook geïsoleerd worden en worden de technische installaties eveneens onder handen genomen. Een majeure klus waarvoor we ons gebouw geheel leeg moeten maken zodat de aannemer zo efficiënt mogelijk zijn werk doen kan. De verwachting is dat dit alles gaat plaatsvinden vanaf maart of april 2018. De gehele operatie zal ongeveer twaalf weken in beslag nemen.

Als het werk van de aannemer gereed is, begint voor ons het echte werk. Alles wordt dan ingericht en de spullen die we tijdelijk ergens moeten opslaan krijgen hun plekje. De “nieuwe” zolder kan daarna op een mooie wijze in gebruik genomen worden door wisselend onze collectie te laten zien.

Aan de buitenkant van de Broederschapshuisjes zal niets veranderen; het is immers een rijksmonument. We gaan in de komende periode een spannende tijd tegemoet waarin onze vereniging een belangrijke sprong voorwaarts kan maken. Om dit alles te bereiken hebben we wel wat extra handjes nodig.

Wie is er bereid om ons te helpen met:

Jan Sangers
Jan Sangers
  1. het leeghalen van ons gebouw voorafgaand aan het werk
  2. schoonmaken na de verbouwing
  3. herinrichten van de vernieuwde BSH

Tot slot: wie kan ons aan verhuisdozen helpen, zodat we alvast kunnen inpakken?

Reacties a.u.b. naar Jan Sangers via het mail-adres winkel@histvervdmh.nl