Decembernummer van ‘Rond Leidsche Rijn en Vleutensche Wetering’

Donderdag 20 december zal alweer de vierde editie van dit jaar van “Rond Leidsche Rijn en Vleutensche Wetering” verspreid worden onder onze leden.

Voorpagina december 2018
Voorpagina december 2018

Deze editie bevat weer een groot aantal interessante artikelen waaronder:

  • ‘De Tiendweg’; een artikel uit onze serie over verdwenen straatnamen van C.W.M. Rasch
  • ‘Onderzoek naar de bouwhistorievan de Broederschapshuisjes in Vleuten, Dorpsstraat 1’ door J.A. van der Hoeve en V. Voorn-Verkleij
  • ‘De Tuinman van Spes Nostra’ door V. Voorn Verkleij


Verder uiteraard onze vaste columns en rubrieken.

‘De Tiendweg’; door C.W.M. Rasch

In Nederland hebben veel wegen de naam Tiendweg. Het zijn wegen met een lange historie die teruggaat tot in de Middeleeuwen. Ze dateren uit de periode 1100 – 1500. Over de historische functie van tiendwegen is men lang van mening geweest dat deze wegen een functie hadden bij het innen van tienden, een belasting op de opbrengsten van het land. Tegenwoordig is men het er over eens dat tiendwegen een waterstaatkundige functie hebben gehad. Ze werden gebruikt voorde afvoer van water uit hoger gelegen land waarbij de weg als kade functioneerde.

In Vleuten liep de Tiendweg van boerderij Alendorp aan de Alendorperweg naar ’t Zand, vlakbij de Utrechtseweg, voorheen Vleutensedijk genoemd. Op de kadastrale atlas van 1832 staat deze weg duidelijk aangegeven. De Tiendweg was een zandweg van ruim een kilometer lang.  Lees verder in het decembernummer.

‘Onderzoek naar de bouwhistorie van de Broederschapshuisjes in Vleuten, Dorpsstraat 1’ door J.A. van der Hoeve en V. Voorn-Verkleij

Het documentatiecentrum van onze Vereniging, gelegen in de ‘Broederschapshuisjes’,wordt momenteel ingrijpend verbouwd. Omdat het een Rijksmonument betreft, is het enige jaren geleden uitvoerig onderzocht op bouwhistorische sporen. Hiervan is een uitgebreid verslag gemaakt dat wij graag in ons tijdschrift publiceren. Uitkomsten van dit onderzoek gaven ook aanleiding delen van het oorspronkelijke gebouw weer zichtbaar te maken voor het publiek.

De Historische Vereniging Vleuten, De Meern, Haarzuilens& Leidsche Rijn maakt sinds 1988 gebruik van de Broederschapshuisjes aan de Dorpsstraat 1 in Vleuten, waar het documentatiecentrum en een tentoonstellingsruimte zijn ondergebracht. De zolder wordt gebruikt voor opslagen archief.

Omdat de tentoonstellingsmogelijkheden in het gebouw zeer beperkt zijn, zijn ideeën en plannen ontwikkeld tot herinrichting van het gebouw. Daarbij was het van belang om meer inzicht te verkrijgen in de cultuurhistorische betekenis van dit Rijksmonument. Dat was aanleiding voor deze bouwhistorische verkenning met waardestelling, uitgevoerd op 26 september 2016 door J. van der Hoeve van de afdeling Erfgoed van de gemeente Utrecht.

Eigenaar van deze huisjes is de Broederschap van Onze Lieve Vrouw. Deze broederschap is in 1471 opgericht door de toenmalige pastoor van Vleuten, Aernt Jansz van der Bilt, die een aantal kasteel- en landheren uitnodigde om als broeders vreedzaam naast elkaar te leven. Daartoe werd de Broederschap van Onze Lieve Vrouw opgericht. De stichtingsbrief dateert van 22 april 1471 (Beloken Pasen oftewel de eerste zondag na Pasen). Op 7 maart 1568 (de eerste zondag in de vasten) is deze stichtingsbrief herbevestigd. Deze tweede stichtingsbrief is behouden en vormt nog steeds het fundament van de Broederschap. Lees verder in het decembernummer.

De Tuinman van Spes Nostra door Veronique Voorn-Verkleij

Dit jaar vertrokken vijf van de zeven laatste zusters van klooster Spes nostra naar Boxmeer. De kloosterorde, meestal in de volksmond de zusters van Heiligenstadt genoemd (naar de plaats waar ze vandaan kwamen) was in 1952 naar Vleuten gekomen. Het waren de zusters van de Orde van de Heilige Maria Magdalena Postel. Zij stichtten hier het bejaardenhuis Sint Jozef (nu Parkhof), een VGLO-school). Toen die werd opgeheven, kwamen hier de openbare Kees Valkensteinschool, de Lagere School, de Pastoor Ohlschool (nu de Willibrordschool) en een kleuterschool, het Kleuter Paradijs (nu onderdeel van de Willibrordschool). In 1960 kochten de zusters een flink stuk land waarop zij een kloostergebouw, Spes nostra (onze hoop), lieten bouwen. Het enorme terrein bestreek een gebied tussen de tuinen van de Prof. Bronckhorstlaan, de Rijnweidein de Tol (toen weiland) en het terrein van boerderij Alenvelt (nu het fietspad vanaf de rotonde bij de Tol, richting de Rijnweide). Om het enorme terrein te onderhouden namen ze een tuinman aan. De eerste tuinman, Jan de Rooij, heeft er maar kort gewerkt. De tweede, Anton van Overbeek, werkte er ongeveer veertig jaar. Zijn vrouw en zoon Walter vertellen hoe dat was. Lees verder in het decembernummer.



Documentatiecentrum ontruimd dankzij grote inzet vrijwilligers

Burgemeester Verder houdt toezicht op de werkzaamheden
Burgemeester Verder houdt toezicht op de werkzaamheden

Dit weekend, zaterdag 24 november, gaf een groot aantal vrijwilligers gehoor aan de oproep om mee te helpen met het leeg halen en verhuizen van de Broederschapshuisjes. Al voor 9:00 uur stond een groot aantal mensen in een treintje opgesteld van de zolder van de Broederschapshuisjes naar de vrachtwagen. Met de hulp van al deze betrokken leden uit de oude dorpen en Leidsche Rijn kon deze hele verhuisklus uiteindelijk snel worden afgerond.

Onze grote dank gaat uit naar alle vrijwilligers die afgelopen zaterdag meehielpen en aan diegenen die in de afgelopen weken al druk waren geweest met het inpakken van alle spullen. Hulde aan al deze betrokken leden die hun vrije zaterdagochtend hiervoor opofferden ! Speciale dank gaat ook uit naar de dorpsgenoot die op de ochtend zelf aanbod om onze spullen op te slaan toen de geplande locatie niet haalbaar bleek.

In de komende maanden zal de aannemer aan de slag gaan met de renovatie van de Broederschapshuisjes. Volgend jaar zomer willen we beginnen met de herinrichting van de Broederschapshuisjes waarna in augustus 2019 de officiële opening van het nieuwe documentatiecentrum plaats zal hebben.

 

23 januari: Utrecht in de Eerste wereldoorlog; een lezing door Jos van Raan

Op woensdag 23 januari 2019 organiseert de Historische Vereniging een lezing door Jos van Raan over de Eerste Wereldoorlog en de invloed hiervan op de regio Utrecht.

 11 november 2018, was het exact honderd jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog is beëindigd. Hoewel Nederland neutraal was in die tijd, waren

Utrecht in de Eerste Wereldoorlog
Utrecht in de Eerste Wereldoorlog

ook Nederlandse soldaten bij de oorlog betrokken. O.a. Museum Huis Doorn heeft veel van die verhalen bewaard. Huis Doorn dankt zijn bekendheid vooral aan de Duitse ex-keizer Wilhelm II, die na de Duitse nederlaag in de Eerste Wereldoorlog naar het neutrale Nederland vluchtte en Huis Doorn in 1919 kocht. In het museum zijn tegenwoordig veel tentoonstellingen te zien over die tijd. In Nederland wordt niet veel aandacht besteed aan de Eerste Wereldoorlog, zeker niet in vergelijking met de Tweede Wereldoorlog terwijl toch echt wel Nederlandse militairen bij betrokken waren.

Nederland was neutraal, maar het Nederlandse leger was wel vier jaar lang bewapend; paraat om die neutraliteit te verdedigen. De soldaten hadden geen vijand, dus ze verveelden zich.

Ook vluchtten veel van onze Zuiderburen naar Nederland. België, ook neutraal in die tijd maar door het zogeheten Von Schlieffenplan volledig overlopen door de Duitsers, kende zo’n miljoen vluchtelingen. Veel van hen zochten hun heil in de regio Utrecht. Maar er zijn meer verhalen te vertellen waarin de Eerste Wereldoorlog aan Utrecht wordt gelinkt. Zo is de Utrechtse Jaarbeurs door de Eerste Wereldoorlog ontstaan. “Nederland was en is een handelsland, maar door de oorlog was internationale handel niet meer mogelijk. Daarom moest veel in Nederland zelf geproduceerd worden. Er was een centrale plek in Nederland nodig voor die handelscontacten. Dat is uiteindelijk Utrecht geworden en daar is de Utrechtse Jaarbeurs uit voortgekomen.

J.M. ( Jos) van Raan is bestuurslid van de Stichting Studiecentrum Eerste Wereldoorlog (SSEW) en lid van de Western Front Association (WFA).

Jos van Raan
Jos van Raan

Voor de gemeente Ede schreef hij Het Oude stort ineen, de tijden kenteren, Ede in de jaren van de Grote Oorlog (Historische Cahiers, 2014). Hij recenseert boeken over geschiedenis en is bestuurslid van museum De Casteelse Poort in Wageningen, waar hij in 2014 de tentoonstelling over de Eerste Wereldoorlog en Wageningen heeft opgezet. Zijn studie had betrekking op de Nederlandse taal- en letterkunde. Jos is tevens medesamensteller en redactielid van de boeken Gelderland / Utrecht en de Eerste Wereldoorlog.(uitgaven Aspekt)

Locatie: De Schakel te schoolstraat 11 in Vleuten.

Aanvang lezing: 20:00 uur. Zaal open vanaf 19:30 uur. Kosten €5,- per persoon, leden HV €2,50 korting

Graag vooraf opgeven via activiteiten@histvervdmh.nl

 

 

 

5 februari: Scheepvaart langs de Romeinse Rijn; een lezing door Diana de Wild

Op dinsdag 5 februari 2019 organiseert de Historische Vereniging een lezing door Diana de Wild over de scheepvaart langs de Romeinse Rijn.

In 1974 kwam er voor het eerst een Romeins schip aan het licht in Zwammerdam. Sindsdien zijn er meer dan tien schepen gevonden, behalve bij Zwammerdam ook bij Woerden en De Meern (Vinexlocatie Vleuten/De Meern ten westen van Utrecht). Het zijn verschillende soorten schepen: van boomstamkano’s tot lange platbodems. De schepen zijn in de oudheid gezonken en op de bodem van een rivierbedding terechtgekomen. Toen de rivier zijn loop verlegde, bleven de schepen in de vochtige grond achter, zodat het hout goed bewaard bleef. Een aantal schepen is met opzet afgezonken om als oeverversterking te dienen (de vrachtschepen van Zwammerdam), anderen zijn per ongeluk op de bodem van de rivier terechtgekomen.

Het schip van de Meern is in 1997 ontdekt en in 2003 gelicht en vervolgens op een dieplader met speciaal transport naar het RCE (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) in Lelystad gebracht. Daar is het geconserveerd. In maart 2015 is het teruggebracht naar Utrecht. De Meern 1 was bijna 25 meter lang en 2, 7 meter breed. Op het schip was de kajuit met het bed van de schipper nog aanwezig. Het schip is niet met opzet afgezonken, maar heeft een ongeluk gehad. Kostbaar gereedschap, zoals een zaag en een blokschaaf, was in de kajuit achtergebleven. De vondsten van het schip zullen ook in het museum te zien zijn. Met behulp van dendrochronologie was het mogelijk om het hout van het schip te dateren in 148 n.Chr. plus of min 6 jaar. Deze lezing gaat in op de achtergrond van de Romeinse schepen in Nederland: wat was hun functie? Waar zijn ze gemaakt?

Diana de Wild kreeg al als kind interesse in oudheid. Na het gymnasium ging ze archeologie studeren aan de universiteit in Leiden alwaar ze in 1994 afstudeerde als klassiek archeoloog met specialisme Griekenland. Tevens volgde ze ook diverse studies over Egyptische archeologie. Sinds 1990 geeft ze cursussen en lezingen aan volksuniversiteiten over onderwerpen uit de oudheid. En sinds 2007 combineert ze lesgeven binnen het onderwijs met onderzoek en lezingen over archeologie

De locatie voor deze lezing is nog niet bekend, deze zal later worden gecommuniceerd. .

Aanvang lezing: 20:00. Zaal open: 19:30 uur. Kosten €5,- per persoon. Leden HV €2,50 korting

Graag vooraf opgeven activiteiten@histvervdmh.nl

 

 

 

Tijdelijke sluiting Broederschapshuisjes.

In verband met de komende verbouwing zullen de Broederschapshuisjes vanaf 17 november gesloten zijn. Deze sluiting zal tenminste tot medio april 2019 duren. Om deze verbouwing te kunnen laten plaatsvinden moeten de Broederschapshuisjes uiterlijk zaterdag 1 december leeg opgeleverd worden. Daar wordt op dit moment al druk aan gewerkt. Om alles tijdig als Historische Vereniging gereed te hebben is de kans groot dat wij alsnog een extra oproep moeten doen aan u als vrijwilliger om een handje te helpen.

Denk daar s.v.p. over na en als we u mogen bellen om van uw hup gebruik te maken, laat ons dat dan weten en stuur u bericht uw bericht naar jansangers@hetnet.nl of app of bel op 06-45439028. Met elkaar kunnen we deze kous aan.

Over de tijd na de verbouwing wordt u tijdig geïnformeerd. De eerste klus is dan het weer herinrichten van de Broederschapshuisjes. Wij zorgen er voor dat de internetverkopen gewoon door kunnen gaan. Er is voor gezorgd dat de redactie en het bestuur hun werkzaamheden voort kunnen zetten.

Hieronder een paar beelden van hoe de binnenkant van de Broederschapshuisjes er na de verbouwing uit zal zien.

Nieuwe situatie BSH
Nieuwe situatie BSH

Ereleden: Jan Bosman en Rein Pouw

Op de ALV van 26 september j.l. werden twee leden meer dan terecht, op voordracht van het bestuur, met unanieme instemming benoemd tot erelid van de Historische Vereniging.

Rein Pouw is jarenlang penningmeester geweest van de Vereniging. Hij zette het hele administratiesysteem op en na zijn bestuurslidmaatschap nam hij als lid van de financiële commissie ook de verantwoordelijkheid op zich om alles te blijven monitoren en in goede banen te leiden. Daarnaast is hij al jarenlang 1 van de klantvriendelijke medewerkers in het documentatiecentrum van de vereniging in de Broederschapshuisjes.

Jan Bosman is al jarenlang de drijvende kracht achter het documentatiecentrum van de Vereniging, is de ontwerper van ons archiefsysteem en tevens is hij degene die de digitalisering heeft ingezet van onze collectie. Daarnaast is hij ook nog eens initiator en uitvoerder van alle erfgoededucatie in Castellum Hoge Woerd, met onder meer de zeer succesvolle projecten ‘Kijkwijzers’ en ‘Graaf Junior’.

Erelid_Jan-Bosman
Erelid Jan Bosman

Erelid Rein Pouw
Erelid Rein Pouw

Eenmalige gratis glossy over 20, 200 en 2000 jaar Leidsche Rijn

Dit jaar vieren we het 20 jarig bestaan van Leidsche Rijn. In oktober 1998 werden de eerste huizen in de nieuwe wijk Langerak opgeleverd en bewoond en ondertussen zijn we van circa 18.000 bewoners (destijds eigenlijk alleen in Vleuten De Meern) naar nu ruim 85.000 bewoners gegroeid in Leidsche Rijn, Vleuten en De Meern.

Soms vergeten we dat dit gebied ook al eeuwen bewoond werd, door steeds andere bewoners en ieder met zijn eigen verhalen, gebruiken, bebouwing en transport. Tijd dus om alle recente bewoners en geïnteresseerden, de diverse verhalen te vertellen en wie kan dat beter dan de lokale Historische vereniging Vleuten De Meern Haarzuilens & Leidsche Rijn.

cover speciale uitgave 20 jaar Leidsche Rijn
cover speciale uitgave 20 jaar Leidsche Rijn

Geïnspireerd op een eerdere uitgave uit 2011 van de vereniging Oud Utrecht, hebben we een twaalftal artikelen verzameld in deze gratis glossy, die over meer dan 2000 jaar bewoning van dit gebied gaat. Deze reis door de tijd verhaalt o.a. over de bronstijd, de Romeinen en de Limes, bijzondere opgravingen, de waterwegen en straten, gemeentegrenzen en de bouw van de Vinexwijk Leidsche Rijn. In 56 pagina’s leert u over uw woongebied en ziet u een variëteit aan kleurrijke foto’s en afbeeldingen.

Deze speciale uitgave is samengesteld in het kader van ’20 jaar Leidsche Rijn’ en wordt zondag 14 oktober voor het eerst gepresenteerd.
U kunt hem gratis meenemen op een twintigtal locaties t/m eind december, zo lang de voorraad strekt. Onder andere bij het wijkbureau Leidsche Rijn, Castellum Hoge Woerd en onze Broederschapshuisjes (hier t/m 30 november). Alle andere locaties vindt u onder dit artikel.
In de buurten Leidsche Rijn Centrum, Grauwaart, Hoge Weide en andere recente nieuwbouw-locaties worden zo’n 5000 stuks Huis aan Huis verspreid (uitgezonderd NEE/NEE stickers) in de laatste weken van oktober. Na 31 december zijn de laatste exemplaren alleen nog te verkrijgen via de Historische vereniging.
Leden van de Historische Vereniging ontvangen ook een exemplaar van deze speciale uitgave samen met de reguliere december editie van het tijdschrift.

Wij hopen dat u na het lezen van deze glossy net zo enthousiast geworden bent over de rijke geschiedenis van dit gebied als wij al zijn. Mocht u verder op de hoogte willen blijven over de diverse historische wetenswaardigheden, dan kunt u altijd lid worden van onze vereniging. Voor € 22,=/ jaar (2018) bent u lid en ontvangt u o.a. 4x/ jaar het vergelijkbare kwartaalblad vol afwisselende artikelen en ondersteunt u ook nog eens ons goede werk.

Bij onderstaande locaties kunt u een gratis exemplaar halen, zolang de voorraad strekt.

  • Hoge Weide: Bibliotheek (leestafel) en Julius Gezondheidscentrum
  • Langerak: Buurtspeeltuin Voorn
  • Leeuwesteijn: Informatiecentrum Leidsche Rijn
  • Leidsche Rijn centrum: Doppio, Ma Bella, Bar Iberico, Most en 30 ML
  • Maximapark: Zwembad Fletiomare (leesplank)
  • De Meern: Bibliotheek (leestafel), het Castellum en De Schalm.
  • Parkwijk: Buurtcentrum Bij de Bure en Julius Gezondheidscentrum
  • Rijnvliet: Metaal Kathedraal
  • Terwijde: Julius Gezondheidscentrum, Bibliotheek (leestafel) en buurtcentrum Het Spoor
  • Veldhuizen: Julius Gezondheidscentrum, Buurtcentrum De Pijler
  • Vleuten: De Broederschapshuisjes, het wijkservicecentrum en De Schakel
  • Vleuterweide: Bibliotheek, Julis Gezondheid en De Weide Wereld (leestafel 1e verdieping)
  • ’t Zand: Brede school ’t Zand (centrale hal)

24 november: Symposium ‘Wilhelmina en de komst van Wilhelm II’

Op zaterdag 24 november a.s. wordt in Kasteel Amerongen van 10.00-16.00 uur een conferentie gehouden over ‘Wilhelmina en de komst van Wilhelm II’.

Op 11 november 1918 arriveerde keizer Wilhelm II in Nederland en werd ondergebracht in Kasteel Amerongen. Wat was de achtergrond van zijn komst naar Nederland? En wat betekende zijn komst voor de hoogadellijke dynastie van de Hohenzollerns? Prof. Dr. Beatrice de Graaf en Prof. Dr. Jacco Pekelder zijn de sprekers.

Programma:

10.30-12.00 uur Prof. Dr. Beatrice de Graaf
Wat wist Wilhelmina?
Prof. Dr. De Graaf heeft onderzoek gedaan naar de vraag naar de betrokkenheid van Koningin Wilhelmina bij de komst van Wilhelm II; –die al speelt sinds 1918, maar nooit fundamenteel werd beantwoord- en presenteert haar onderzoeksresultaat;

12.30-14.00 uur Lunchpauze

met een gelegenheid om deel te nemen aan de thema rondleiding “Help, de keizer komt!” op Kasteel Amerongen –expositie Wilhelm II

14.00-15.30 uur Prof. Dr. Jacco Pekelder
De troonsafstand van Wilhelm II en daarmee het einde van de Hohenzollerns.
Op 28 november 1918 tekende Wilhelm II zijn abdicatie als Koning van Pruisen en keizer van Duitsland. Duitsland werd van monarchie republiek en het geslacht dat 600 jaren in Pruisen aan de macht was geweest raakte zijn positie kwijt.

Op beide lezingen zal een reflectie volgen van een Duits historicus.

Kosten en opgeven

Kosten van deelname € 50,00, incl. lunch, koffie/thee en een rondleiding door Kasteel Amerongen (met de aan de keizer gewijde expositie). Tickets zijn alleen, via deze pagina, online te bestellen.

 

22 november: ‘Woeste wijven en wijze wieven’; Utrechtse vrouwen, een geschiedenis.

Op donderdag 22 november organiseert de Historische Vereniging een lezing door Wendy de Keyzer over de rol van vrouwen in de verschillende opstanden.

Wendy de Keyzer
Wendy de Keyzer

Geschiedenis vertelt vaak het verhaal van grote mannen, koningen en krijgers. Toch is ongeveer de helft van de bevolking vrouw, welk stempel hebben vrouwen op de geschiedenis in Utrecht gedrukt? Met name vanaf de jaren zestig kwam er meer aandacht voor gender- en vrouwengeschiedenis. Deze lezing werpt op humoristische wijze licht op het leven van Utrechtse vrouwen, vanaf de Middeleeuwen tot nu, die soms dwars tegen de conventies in vorm gaven aan de maatschappij waarin zij leefden. Daar was soms veel moed voor nodig. Het waren doorgaans dan ook bijzonder ‘woeste wijven of wijze wieven’.

Trijn van Leemput nam als eerste de pikhouweel ter hand om de beruchte dwangburcht Vredenburg te slopen. Belle van Zuylen vroeg op een bal een heer ten dans en liet zich ontvallen dat zij geen talent had voor ondergeschiktheid. In ‘Kindjeshaven’ werd het leven van meer dan honderd joodse kinderen gered van het nazi-geweld dankzij Trui van lier en Jet Berdenis van Berlekom. Deze en nog meer Utrechtse vrouwen passeren de revue.

Wendy de Keyzer is historica en werkt al meer dan tien jaar als stadgids in Utrecht. Daarnaast verzorgd zij geregeld lezingen voor diverse organisaties, instellingen en particulieren. Ze is verder eigenaar van ‘Wendy’s Wandelingen’.  Haar passie ligt in het tot leven brengen van persoonlijke verhalen die verborgen liggen achter gevels, hofjes en façades.

De lezing zal plaats vinden in De Schalm : Oranjelaan 10 in De Meern.

Aanvang: 20:00 uur. Zaal open: 19:00 uur. Kosten €5,- p.p. Leden HV € 2,50- korting.

Graag vooraf opgeven via activiteiten@histvervdmh.nl

Informatie: Wim de Vrankrijker.